Een tapa is de
aanduiding voor een Spaans aperitiefhapje. Traditioneel is een tapa een
eetlustopwekkend hapje dat in Spaanse cafés bij een alcoholhoudend
drankje (bier, wijn, sherry) wordt genuttigd. Soms worden in Spaanse
cafés (met name in Andalusië en in het binnenland) bij het bestelde
drankje automatisch één of meerdere tapas gratis weggeven.
De oorsprong van de 'tapa' is omstreden, maar vast staat dat het woord 'tapa' (meervoud, 'tapas') is afgeleid van het Spaanse werkwoord 'tapar', hetgeen afdekken of bedekken betekent. 'Tapa' is dan ook letterlijk te vertalen als 'deksel'. Op basis van deze betekenis wordt vaak verondersteld dat tapas zijn ontstaan uit de gewoonte om een drankje letterlijk met een stuk brood en/of een plakje ham af te dekken, dit om te voorkomen dat er bijvoorbeeld vliegen in het glas zouden komen.
Er zijn duizenden soorten tapas, die sterk per regio verschillen, zoals serrano-ham, olijven, 'calamares' (gefrituurde inktvisringen), kaas, tortilla en 'albondigas' (Spaanse gehaktballetjes). In de noordelijke regio's, waaronder Baskenland, gaat het meestal om 'pintxos', kleine stukjes brood belegd met allerlei verschillende ingrediënten (vis, vlees, vegetarisch of een combinatie van het genoemde).
In Spanje waardeert men de tapas en het eten in het algemeen met name om de versheid en/of kwaliteit van het product, waardoor soms ook relatief simpele gerechten door het gebruikmaken van producten van hoge kwaliteit erg populair kunnen zijn. Tegelijkertijd is er een stroming van Spaanse koks, waaronder ook tapas-koks, die hun best doen om te voldoen aan de nieuwe nationale en internationale eisen om niet alleen kwaliteit, maar ook presentatie, smaak en 'eigenheid' tot een hoger niveau te brengen. Niet alleen de traditionele onderlinge kookwedstrijden van de Baskische tapasbars, maar ook de kookstijl van Ferran Adrià zijn hier een voorbeeld van.
Hoewel de tapa oorspronkelijk een tussendoortje was, worden ze in Spanje ook wel geconsumeerd als maaltijd. Ook buiten Spanje worden tapas in tapasbars als avondmaaltijd aangeboden, al lijken de 'Amerikaanse', 'Nederlandse' of 'Duitse' versies van tapas niet altijd op wat men in Spanje tapas noemt.